Bookmark and Share

Newsletter

We'll email you details of our events and workshops as soon as they are announced!

Dyfi Valley Seed Savers
Welsh Seed Trials
Powys Orchard Project
Tanysgrifio Tanysgrifio

Latest Forum Posts

More...
Ceidwaid Hadau Bro Ddyfi - Tyfu amrywiaeth o ffrwythau a llysiau
Home Gwybodaeth Cynghorion Doeth ar Gadw Hadau
Cynghorion Doeth ar Gadw Hadau
Nid oes angen llawer o wybodaeth arbenigol arnoch chi i ddechrau cadw hadau – fe allai fod mor hawdd â sychu llond dwrn o ffa ar ddiwedd yr haf. Er hynny, mae rhai llysiau yn haws nag eraill, ac os ydych chi eisiau bod yn wirioneddol lwyddiannus, mae’n werth cadw ambell egwyddor syml mewn cof.

Gwyddor bywyd

Gwyddor y gwenyn, yn bennaf. Mae hadau yn dod o flodau, lle mae planhigion yn atgenhedlu. Mae paill, sef sberm mewn gorchudd melyn, yn cael ei drosglwyddo o ran wrywaidd i ran fenywaidd. Pan mae’n cyrraedd rhan fenywaidd, mae’n ymuno ag wy ac yn gwneud hedyn. Mae planhigion gwahanol yn atgenhedlu mewn ffyrdd mymryn yn wahanol i’w gilydd – mae rhai’n defnyddio’r gwynt i drosglwyddo paill, mae rhai yn defnyddio gwenyn a phryfaid eraill. Fe fydd rhai blodau yn peillio eu hunain, ac mae rhai yn hoffi cael eu peillio gan flodyn planhigyn arall. Mae’r ffyrdd gwahanol y mae planhigion yn gwneud eu hadau yn effeithio ar y ffordd rydym yn eu cadw.

I mewn ac allan

Gellir disgrifio’r rhan fwyaf o blanhigion fel rhai sy’n mewnfridio neu sy’n allfridio. Bydd y rhai sy’n mewnfridio fel arfer yn peillio eu hunain, felly bydd y planhigion iau yn union fel eu rhieni. Mae cadw hadau planhigion sy’n mewnfridio fel tomatos a letys yn hawdd iawn. Mae planhigion sy’n allfridio yn hoffi croes beillio â phlanhigion eraill. Mae hyn yn golygu bod angen i chi reoli peillio planhigion sy’n allfridio mewn rhyw fodd pan fyddwch chi’n cadw eu hadau. Fe allai hyn olygu cadw pellter rhwng eich llysieuyn sy’n allfridio a llysiau eraill o’r un teulu, neu roi gawell rhwyllog o’u hamgylch pan maen nhw’n blodeuo.

Os ydych chi eisiau cadw eich llysiau’r un fath o un flwyddyn i’r llall, mae’n talu gwybod a yw’n blanhigyn sy’n mewnfridio neu sy’n allfridio, a’r dull arferol o beillio. Yn aml mae hyn i’w weld yn amlwg yn siâp y blodyn, ond fe allwch chi hefyd gyfeirio at lyfrau.

Dewis eich planhigyn

Casglwch eich hadau o’ch planhigion gorau. Ystyriwch pa mor dda mae’r planhigyn wedi tyfu (nid dim ond y ffrwyth), pa mor gynhyrchiol oedd y planhigyn hwnnw, sut flas oedd arno, a pha mor wydn oedd y planhigyn i blâu ac afiechydon. Ceisiwch beidio â bwyta’r rhai gorau i gyd!

Bydd math arbennig o blanhigyn yn fwy gwydn ac yn addasu’n well os yw’n cadw amrywiaeth dda yn ei enynnau. Mae hyn yn golygu tyfu nifer dda o blanhigion i gadw eu hadau, yn enwedig os yw’n blanhigyn sy’n allfridio.

Prosesu

Mae hadau’n cael eu prosesu’n wahanol, yn dibynnu a ydyn nhw’n sych (e.e. pys) neu’n wlyb (e.e. tomatos). Mae casglu hadau sych yn broses gymharol syml. Gadewch iddyn nhw aeddfedu’n dda a sychu cymaint â phosibl tra eu bod nhw ar y planhigyn. Yna, tynnwch yr hadau o’r codennau i’w storio. Mae tywydd Cymru’n aml yn gwneud hyn yn anodd, ond os yw’r glaw yn bygwth, gallwch godi’r planhigyn cyfan a’i roi i hongian dan orchudd er mwyn iddo gael gorffen sychu.

Mae hadau sy’n datblygu y tu mewn i ffrwythau ychydig yn anos. Gadewch y ffrwyth i aeddfedu’n dda cyn i chi ei gasglu, yna crafwch yr hadau ohono orau allwch chi, gan yna ei olchi a’i sychu. Ceisiwch ddefnyddio rhidyll neu idlen de ar gyfer hadau bychain. Sychwch eich hadau mewn man cynnes awyrog, ond nid yn y popty nac yn llygad yr haul, gan y bydd y ddau’n difrodi’r had ac yn amharu ar yr eginiad y flwyddyn ganlynol.

Storio

Labelwch eich hadau’n ofalus gydag enw’r llysieuyn, y math a’r flwyddyn gynaeafu. Cadwch nhw mewn lle oer, tywyll, gyda thymheredd sefydlog (uwch ben y rhewbwynt). Cadwch eich hadau mewn bagiau papur, ac allan o gyrraedd llygod.